زمان در فضای مجازی

فضای مجازی (Cyberspace) به پیوندهایی گفته می شود که میان کامپیوترها در فضاهای مختلف وجود دارد. در چنین فضایی امکان ذخیره عکس, اطلاعات و پیام وجود دارد[1]. منطق حاکم بر این فضا با منطق قراردادی و حاکم بر جهان فیزیکی متفاوت است.

در دنیای فیزیکی محدودیت هایی فیزیکی برای فعالیت و اعمال تغییر وجود دارد که به محض ورود به فضای مجازی بی تاثیر می شود. فضای مجازی به دنیای رویا شباهت زیادی دارد. همان طور که اعمال فرد رویابین از منطق دنیای فیزیکی تبعیت نمی کند, اعمال کاربران اینترنتی هم از منطق فیزیکی تبعیت نمی کند. «تفاوت زمان مجازی و زمان فیزیکی به تفاوت زمان به منطق روح و فکر و زمان با منطق جسم باز می گردد و قدرت برش زدن و گذشتن از دیوار زمان در فضای مجازی فراهم می شود و از جوهر سیال و منعطف روح و اندیشه برخوردار است.» (عاملی,14:1386 ). 

در خواب, قوانین قراردادی فضا عاملیت ندارند. رویابین بدون فراهم کردن زمینه های لازم برای سفر و جابه جایی می تواند به سرعت از مکانی به  مکانی دیگر دیگر برود. در فضای مجازی نیز کاربر بدون متاثر شدن از محدودیت های فیزیکی و جاذبه می تواند با یک کلیک از مکانی به مکان دیگر برود. در واقع ادراک افراد در این دو فضا ادراکی روان شناختی است (سولر,1999).

کاربران در فضای مجازی قادر به خلق بی شمار پدیده از «هیچ» اند. عاملیت نداشتن ماده, فیزیک و سایر پدیده های دنیای حقیقی در فضای مجازی موجب شکسته شدن زمان و مکان می شود. در فضای مجازی زمان سیر خطی ندارد. شما می توانید بدون محدودیت در این فضا به فعالیت بپردازید. انطباقی میان زمان واقعی و زمان مجازی وجود ندارد. «زمان در جهان فیزیکی از فرایند مرگ و حیات برخوردار است و با مرگ یک لحظه, حیات جدید خلق می شود. بر همین اساس است که گذشته, حال و آینده معنا پیدا می کند. ولی زمان مجازی منطق این روند را دگرگون می کند و به نوعی روند جدیدی را به جای می گذارد که از آن تعبیر به «زمان همه جا حاضر» می شود» (عاملی, 14:1386).

در سال 2010 فیلمی به نام Inception  توسط کریستوفر نولان ساخته شد که بخشی از آن بازنمایی عدم انطباق زمان و مکان در دنیای واقعی با دنیای رویا بود.  قهرمان فیلم توضیح می‌دهد که شما هرگز نمی‌توانید آغاز یک رویا را به خاطر بیاورید، و رویاهایی که به نظر چند ساعت می‌رسند، ممکن است تنها زمان کوتاهی باشند. شما نمی‌دانید که چه زمانی دارید رویا می‌بینید؛ و اگر داخل رویای فرد دیگری باشید چطور؟ زمان رویای شما چگونه با او هماهنگ می‌شود؟  در فیلم با دنیایی مواجه می شویم که قهرمان فیلم و همسرش با استفاده از تخیلات خود ساخته اند و برای مدتی طولانی  در آن زندگی می کنند. آن ها در دنیای واقعی تنها چند ساعت در خواب بوده اند اما در دنیای تخیلی خود سال ها زندگی کرده اند. پس از بیدار شدن ادراکات همسر قهرمان فیلم به هم می ریزد و باور نمی کند که این دنیا حقیقی باشد. او خودش را می کشد تا به دنیای واقعی بازگردد اما چون این زمان, زمان واقعی است و قوانین دنیای واقعی عاملیت دارند, واقعا می میرد.

عدم تشخیص مرز حقیقت و رویا اتفاقی است که نه فقط در خواب, بلکه در دنیای مجازی هم اتفاق  می افتد[2]. تنها عاملی که در طول فعالیت افراد در فضای مجازی به آن ها یادآوری می کند که پیوندی با دنیای واقعی هم دارند, زمانی است که در taskbar نمایش داده می شود. افراد می توانند زمان محل زندگی خود یا هر جای دیگری را انتخاب کنند اما در هر صورت این زمان محدودیتی برای آن ها ایجاد نخواهد کرد. «کره مجازی یک کره همیشه روز است و این فضا هرگز با شب مواجه نمی شود» (عاملی, 14:1386).

در واقع حقیقت دنیای مجازی پارادوکسیکال است. از نظر قوانین دنیای فیزیکی وجود خارجی ندارد اما افراد به محض ورود به این فضا, قوانین دنیای عادی را کنار گذاشته و به فعالیت در فضایی می پردازند که وجود خارجی ندارد. افراد در این فضا نه به عنوان افراد دنیای حقیقی, بلکه به عنوان جزئی از فضای مجازی زیست می کنند.  

---

[1] Longman dictionary definitaion

[2] .  گاه اتفاق می افتد که تفاوتی میان تصاویر ذهنی و واقعیت وجود ندارد. گاه تمایز بین امور ذهنی و بیرونی از بین می روند. گاه خود زمان از بین می رود. همین طور شما به عنوان کاربران کامپیوتر وارد فضای مجازی می شوید, همه چیز تغییر شکل پیدا می کند, قوانین مرسوم دنیای واقعی تغییر می کنند. مانند یک استاد ذن شما با دنیای حقیقی یکی می شوید (سولر,1999 )

منابع:

1.   Long man dictionary
2. .Suler,John. 1999. The psychology of cyberspace. 
3.    عاملی, سعیدرضا. 1386. ارزیابی فضای مجازی ایرانی: مجموعه مقالات دانشجویی. تهران: شورای عالی اطلاع رسانی, دبیرخانه.