فرمانده زندان سه مرد اعدامی را به دفتر خود خواند و به آن ها گفت که هر کدام می توانند آخرین آرزوی خود را اقرار کنند. اولین زندانی اعتراف کرد که زندگی پر از گناهی داشته است و مایل است که یک کشیش را ببیند. فرمانده با خواسته او موافقت کرد. دومین اعدامی خود را استاد سایبرنتیک معرفی کردو آخرین خواسته خود را این گونه شرح دد: ارائه پاسخ نهایی به پرسش سایبرنتیک چیست؟ فرمانده با برآوردن این درخواست نیز موافقت کرد. نوبت به سومین اعدامی رسید. او گفت دانشجوی مقطع دکترای همین استاد است و درخواستش این است که بعد از استادش اعدام شود.
انجمن آمریکایی سایبرنتیک لطیف پیش گفته را شاهدی برای سخت بودن تعریف اصطلاح «سایبرنتیک»ذکر می کند. سایبرنتیک مفهومی مورد مناقشه و پیچیده است. این انجمن سایبرنتیک را steeringمشتق از یک واژه یونانی و به معنی هدایت کردن ترجمه می کند1.
سایرنتیک از جمله علومی است که در قرن بیستم پدید آمد و با رشد سریع خود توانست به علوم دیگر راه یابد. موضوع اصلی سایبرنتیک بررسی ماهیت کنترل در انسان, حیوان و ماشین است و لذا با زیست شناسی, رواشناسی, مکانیک,مهندسی , مدیریت و بسیاری علوم دیگر همبستگی دارد. سایبرنتیک توانسته به عنوان دانشی مستقل و در عین حال بین رشته ای مطرح شود. در این علم به طبقه بندی و سازماندهی اطلاعات توجه زیادی می شود و از این رو در مدیریت اطلاعات ونیز در طراحی نظامهای اطلاع رسانی از اهمیت ویزه ای برخوردار است.(جمالی مهمونی و اسدی, 49:1384).
اصطلاح سایبرنتیک را اولین بار نوربرت وینر, ریاضی دان مشهور, در سال 1984 مطرح کرد. طبق ادعای خودش اولین نفری بود که به یکی کردن تئوری کنترل و ارتباطات پرداخته بود, اما این اتفاق میان مهندسان در سال های پیش از جنگ نیز رخ داده بود. با این حال او به روشن سازی این پیوند و بررسی تاثیرات آن برای فلسفه, رواشناسی و ریاضیات پرداخته بود. او همه چیز را به عنوان سیستم توصیف می کند.: همه چیز سیستم است با جعبه سیاهی که ورودی و خروجی دارد و این چنین است که چگونگی جریان یافتن اطلاعات, پارازیت, بازخورد, دوام و غیره قابل مشاهده است (میندل,2000).
اگرچه منشا اصطلاح فضای سایبرنتیک را یکی از نخستین آثار ویلیام گیبسون یعنی کتاب نوومانسر دانسته اند, لیکن خود گیبسون اظهار می دارد که این واژه را از جان برونر مولف کتاب موج سوار گرفته است. اما برونر نیز ریشه این اصطلاح رابه آینده شناس نام آشنا, الوین تافلر و کتاب شوک آینده وی نسبت می دهد. در هر حال, به رغم اینکه درباره ریشه و منشا اصطلاح فضای سایبرنتیک کمتر شک و شبهه ای وجود دارد, درباره مفهوم و معنای آن در میان دانشمندان اختلاف بسیار است. کیزا فضای سایبرنتیک را محیطی برساخته از اطلاعات نامرئی- اطلاعاتی که می تواند اشکال متفاوتی به خود بگیرد- تعریف می کند. وی برای کمک به فهم این مفهوم سازی و ارائه تصویری مناسب از فضای سایبرنتیک, به تعریف اجزای فضای سایبرنتیک از طریق اینترنت یا شبکه جهانی رایانه ها می پردازد.اما فضای سایبرنتیک مفهومی وسیع تر از تعریف کیزا را در بر دارد و به نظر می رسد علاوه بر دامنه های متداخل و در عین حال منفک ارتباطات دیجیتال و فن آوری های اطلاعات- اینترنت, تور جهان گستر, راینامه (رایانه+ نامه) یا پست الکترونیک به اضافه تمام زیرمجموعه های آنها شامل سرویس تابلوی اعلانات, اتاقهای گپ زنی و... که به نوعی در تعریف مختصر کیزا قرار می گیرد, فن آوری های مرتبط از قبیل واقعیت مجازی, سیستمهای تصویرسازی دیجیتال, فن آوری های بیومدیکال جدید, هوش مصنوعی و سیستمهای محیط دیجیتالی تعاملی را باید افزود. برخی فضای سایبرنتیک را با حالت ذهنی و تصورات بصری واقعیت مجازی خلط می کنند. واقعیت مجازی مشابه سازی واقعیت از طریق دستکاری بازخورد حسی با استفاده از فن آوریهای مربوط است. گرچه دنیای ساخته شده به وسیله واقعیت مجازی با فضای سایبرنتیک هم پوشانی پیدا می کند, ولی فضای سایبرنتیک از واقعیت مجازی فراتر می رود و دامنه بسیار وسیعی از ارتباطات و تعاملات انسان را دربر می گیرد. (دوران, 59:1382).
وبستر سایبرنتیک را علم نظریه های ارتباطات و کنترل معرفی می کند که با مطالعه تطبیقی سیستم های کنترل اتوماتیک ارتباط دارد (مانند سیستم مغز و اعصاب و سیستم های ارتباطی مکانیکی الکتریکی).
جان فیسک سایبرنتیک را علم کنترل معرفی می کند. او این واژه را مشتق شده از واژه یونانی سکاندار معرفی می کند و در تمثیلی می گوید: اگر سکانداری بخواهد کشتی را به بندر براند, اهرم مکان را به سمت راست می چرخاند. بعد نگاه می کند که ببیند دماغه کشتی چقدر در بندر می چرخد و با مقداری که او اهرم سکان را به سمت راست می چرخاند متناسب می شود. چشمها قادرش می کند که بازخورد را دریابد- یعنی واکنش دماغه به این چرخش اهرم سکان. به همین ترتیب ترموستات در یک سیستم حرارتی مرکزی به کوره پیام می فرستد, و با سنجش گرمای اتاق از دماسنج (ترمومتر) پیام دریافت می دارد. این بازخورد کمک می کند تا کارکرد را با نیازهای اتاق هماهنگ کند. (فیسک,38:1386).
طبق گفته برخی از اندیشمندان «سایبرنتیک علمی میان رشته ای است که به زیست شناسی, فیزیک, مطالعه مغز, مطالعه کامپیوتر و زبان رسمی علمی به یک اندازه مدیون است. آنچه سایبرنتیک مطالعه می کند, جریان اطلاعات حول محور یک سیستم و چگونگی این جریان یافتن است. این کار برای سیستم های جاندار و بی جان انجام می شود. در واقع سایبرنتیک تغییر توجه از اشیاء و پدیده ها به روابط است, به جریان روابط و ارتباط چیزها با یکدیگر است» (جان ولنتزاس و جورجیا برونی. 737:2011).
دکتر پاول پنگرو(Paul Pangaro) در یک ویدئوی آموزشی سایبرنتیک را نوعی فریم برای نگاه کردن به دنیا معرفی می کند. او سایبرنتیک را شیوه ای برای درک دنیا می نامد. به عقیده او سایبرنتیک دید افراد را به دنیا تغییر می دهد. «سایبرنتیک علم هدایتگر به سمت هدف است. زمانی که ما به دنبال رسیدن به هدف هستیم, ممکن است نیمی از مسیر را اشتباه طی کنیم و گاه تغییر مسیر دهیم, اما با کمک سایبرنتیک می توانیم مستقیم به هدفمان برسیم. سه مرحله اساسی در یک مسیر سایبرنتیکی وجود دارد: عمل کردن, احساس کردن و ارزیابی کردن. چنین سیستمی هوشمند است, سیستمی که به اصلاح خود می پردازد. ما در دنیایی از سیستم های زیست شناختی, اجتماعی و تکنولوژیک زندگی می کنیم. هر کدام از این سیستم ها اهدافی دارند که با استفاده از علم سایبرنتیک می توان به آن رسید. »
وینر موضع مهندسی گرای خود را با آنچه که روانشناس هایی مانند والتر کانن در دهه پیش تحت عنوان رفتار عصبی عضلانی مطرح کرده بودند پیوند داد. وینر مقایسه ای انجام داده بود میان رفتار کامپیوترهای دیجیتال و سیستم عصبی انسان ها. او به شباهت های تکنولوژیگی بیولوژیکی ای رسیده بود که سایبرنتیک بر اساس آن ها بنا شده بود (میندل,2000).
بعد از مقدمات و مطالب پیش گفته, به مفهومی تقریبا دقیق از سایبرنتیک و اهداف آن دست یافته ایم و قصد داریم به نقش سایبرنتیک در زندگی روزمره خود بپردازیم.
سایکو سایبرنتیک از علوم میان رشته ای است که به ذهن انسان به عنوان یک سیستم نگاه می کند. «دانش چدید سایبرنتیک با دلایلی قانع کننده ثابت می کند که ذهن نیمه هوشیار به هیچ وجه ذهن نیست بلکه یک مکانیزم است, یک سرومکانیزم هدف جو است که از دستگاه مغز و سیستم اعصاب تشکیل شده و از طریق ذهن هدایت می شود»(کمالی زارع, 43:1375). این علم معتقد است انسان برای رسیدن به هدف خود می بایست از طریق ذهنش عمل کند. « دارای مکانیسمی هدف جو است که به فرمان ذهن در جهتی که خود فرد تعیین میکند به کار میافتد.این مکانیسم خودکار هدف جو، شباهت زیادی به مکانیسمهای الکترونیکی ساخته دست انسان دارد اما ازهر مغز الکترونیکی ساخته دست انسان عالیتر و پیچیدهتر است. این مکانیسم در جهت رسیدن به هدفهایی که شما برایش در نظر گرفتهاید- موفقیت و خوشبختی یا شکست و بدبختی- کار میکند. هدف این مکانیسم خلاق دست یابی به تصاویر ذهنی است. تصویر ذهنی ما تعیینکننده هدفهای ماست.نظیر هر مکانیسم دیگر، مکانیسم خلاق ما از اطلاعات ذخیره شده یا حافظه برای حل مسائل جاری و نشان دادن واکنش نسبت به موقعیتهای مختلف استفاده میکند. به اعتقاد دانشمندان مشهور سایبرنتیک از جمله دکتر نوربرت وینر تا آینده قابل پیش بینی، دانشمندان موفق به ساختن یک مغز الکترونیکی قابل قیاس با مغز انسان نخواهند بود.اما حتی اگر قرار باشد چنین ماشینی ساخته شود فاقد اپراتور و متصدی خواهد بود2»./)
1. http://www.asc-cybernetics.org
2. http://ghanonjazb24.blogfa.com
منابع فارسی:
بیر, ا. (1384). «سایبرنتیک چیست؟». مترجمین: جمالی مهمونی, ح و اسدی, س. تدبیر. ش 155. صص 49-55.
دوران, ب. (1382). «هویت ملی و تعامل در فضای سایبرنتیک» . نامه پژوهش فرنگی. ش6. صص 53-108.
فیسک, ج. (1386). درآمدی بر مطالعات ارتباطی. مترجمه: غبرایی, م. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها.
کمالی زارع, ع. (1375). «سایکو سایبرنتیک, نگرشی سیستمی به عملکرد مغز و اعصاب» . حسابدار. ش 114. صص 43-47.
منابع انگلیسی:
mindell,David A. 2000. Cybernetics Knowledge domains in engineering systems
cybernetics and autopoliesis theory as a study of somplex organizations. a systemic approach. Velentzas,John- Broni,Georgia. 2011.international conference on applied economics-ICOAE.